Η Πνευματική Καρδιά της Πόλης και το Πολυσχιδές Έργο της Ενορίας στο βορειοανατολικό άκρο της εμβληματικής Πλατείας Άρεως στην Τρίπολη, εκεί που η ιστορία της πόλης συναντά την ακλόνητη πίστη των κατοίκων της, υψώνεται ο Ιερός Ναός του Προφήτου Ηλιού και των Αγίων Νεομαρτύρων Δημητρίου και Παύλου Πολιούχων Τριπόλεως. Πρόκειται για ένα μνημείο που δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο λατρείας, αλλά ένα ζωντανό σύμβολο της πνευματικής ταυτότητας της Αρκαδικής πρωτεύουσας αλλά και ένα ζωντανό σύμβολο της πνευματικής αναγέννησης της Τριπολιτσάς μετά την απελευθέρωση.

Η ανάγκη για την ανέγερση ενός Ιερού Ναού αφιερωμένου στους Πολιούχους και Προστάτες της Τρίπολης, τους Νεομάρτυρες Δημήτριο (†1803) και Παύλο (†1818), οδήγησε στην έναρξη των εργασιών με τη γενναία συνδρομή του ευεργέτη Ηλία Μπιλίδα (ή Μπιλίνδα). Η πρώτη επίσημη καταγραφή γίνεται το 1848, επί Δημαρχίας Χρίστου Μπιλάλη, ως έκφραση ευγνωμοσύνης προς τους Αγίους που πότισαν με το αίμα τους το δέντρο της ελευθερίας. Ωστόσο, οι γραφειοκρατικές και οικονομικές δυσκολίες της εποχής καθυστέρησαν το έργο. Το 1869, ο Δήμαρχος Αλέξιος Νικόπουλος επανέφερε το θέμα, ορίζοντας την Πλατεία Άρεως (χώρο όπου παλαιότερα δέσποζε το Σεράγιο των Πασάδων) ως τον καταλληλότερο τόπο για την οικοδόμηση ενός ναού αντάξιου της θυσίας των Αγίων.

Το 1871 εμφανίζεται ο μεγάλος ευεργέτης Ηλίας Μπιλίδας (ή Μπιλίνδας), χρυσοχόος από το Ναύπλιο με καταγωγή από τη Δημητσάνα, ο οποίος πρόσφερε το αρχικό σημαντικό ποσό για την έναρξη των εργασιών. Λόγω της προσφοράς του και προς τιμήν του προστάτη του Αγίου, ο ναός αφιερώθηκε στον Προφήτη Ηλία, χωρίς όμως να λησμονηθεί ο αρχικός σκοπός. Οι εργασίες, μετά από περιόδους παύσης λόγω του θανάτου του ευεργέτη, ολοκληρώθηκαν επί Δημαρχίας Νικολάου Λαγοπάτη.

Ο Ναός αποτελεί δείγμα επιβλητικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής . Ο Ιερός Ναός οικοδομήθηκε ως τρισυπόστατη Βασιλική. Tο κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία, το δεξιό στον Νεομάρτυρα Παύλο και το αριστερό στον Νεομάρτυρα Δημήτριο. Τα επιβλητικά κωδωνοστάσια κατασκευάστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ενώ το εσωτερικό του Ναού δέχθηκε τη σύγχρονη αγιογράφησή του κατά τη δεκαετία 1990-2000. Το καλλιτεχνικό αυτό έργο προσδίδει ιδιαίτερη πνευματική κατάνυξη, εναρμονίζοντας την ιστορική διαδρομή του οικοδομήματος με τη σύγχρονη λειτουργική ζωή.

Εγκαινιάστηκε με κάθε εκκλησιαστική λαμπρότητα τον Σεπτέμβριο του 1907. Λίγους μήνες αργότερα, στις αρχές του 1908, με Βασιλικό Διάταγμα, θεσπίστηκε επίσημα η Εορτή των Αγίων Νεομαρτύρων ως Πολιούχων της Τριπόλεως, καθιερώνοντας παράλληλα την ημέρα αυτή ως τοπική αργία, επισφραγίζοντας έτσι τον άρρηκτο δεσμό των Αγίων Νεομαρτύρων με την πόλη. Η ανέγερση του Ναού υπήρξε καθοριστική για την ανάπτυξη της συνοικίας του Μπασιάκου. Σε μια εποχή που η περιοχή ήταν ακόμα υποβαθμισμένη και εκτός του κεντρικού αστικού ιστού, ο Προφήτης Ηλίας λειτούργησε ως ο συνεκτικός κρίκος της τοπικής κοινότητας.

Σήμερα ο Ιερός Ναός αποτελεί το επίκεντρο των μεγάλων θρησκευτικών εκδηλώσεων της Τρίπολης. Κατά την εορτή των Πολιούχων Νεομαρτύρων (22 Μαΐου), τα Ιερά Λείψανα μεταφέρονται στον Ναό, όπου τελείται η πανηγυρική Θεία Λειτουργία και από όπου ξεκινά η μεγαλοπρεπής λιτάνευση στους δρόμους της πόλης. Η πανήγυρις του Προφήτου Ηλιού (20 Ιουλίου) συγκεντρώνει πλήθος πιστών στην καλοκαιρινή Πλατεία Άρεως. Πέραν της μεγάλης πανηγύρεως των Πολιούχων και του Προφήτου Ηλιού, ο Ναός αποτελεί το επίκεντρο σημαντικών λατρευτικών και εθνικών γεγονότων:

Άγια Θεοφάνεια (6 Ιανουαρίου): Μετά τη Θεία Λειτουργία και τον Μέγα Αγιασμό, ακολουθεί η λιτανευτική πομπή προς την Πλατεία Άρεως για τον επίσημο Καθαγιασμό των Υδάτων του Δήμου Τρίπολης.

Μνημόσυνο Νικηταρά: Κάθε χρόνο, την Κυριακή προ της επετείου της Αλώσεως της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821), τελείται Ιερό Μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του θρυλικού οπλαρχηγού Νικήτα Σταματελόπουλου (Νικηταρά του Τουρκοφάγου) και των συναγωνιστών αυτού.

Όσιος Λουκάς ο Ιατρός (11 Ιουνίου): Στον Ναό θησαυρίζεται Ιερά Εικόνα του Αγίου Λουκά, Αρχιεπισκόπου Κριμαίας, η οποία φέρει ενσωματωμένο Ιερό Λείψανο (απότμημα της καρδιάς του Αγίου), αποτελώντας σημείο αναφοράς για τους πιστούς που αναζητούν την ίαση.

Η Ενορία επιδεικνύει ένα πολυσχιδές έργο, αποτελώντας μια ζωντανή κυψέλη χριστιανικής διακονίας:

Κατηχητικές Συνάξεις: Λειτουργούν τμήματα για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Ενοριακές Συνάξεις & Πνευματική Οικοδομή: Πραγματοποιούνται τακτικές ομιλίες και συναντήσεις ενοριτών.

Φιλανθρωπική Διακονία: Μέσω του Ενοριακού Φιλοπτώχου Ταμείου, παρέχεται ουσιαστική στήριξη σε συνανθρώπους μας που έχουν ανάγκη.

Προσκυνηματικές Δράσεις: Οργανώνονται εκδρομές και επισκέψεις σε ιερά σεβάσματα της Ορθοδοξίας.

Η πνευματική ακτινοβολία της Ενορίας επεκτείνεται και στα τρία ιστορικά παρεκκλήσια που υπάγονται σε αυτήν:

Ι.Ν. Νεομάρτυρα Παύλου: Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στον τόπο όπου μαρτύρησε ο Άγιος, αποτελώντας διαρκή υπενθύμιση της θυσίας του.
Ι.Ν. Αγίου Ιωάννου Θεολόγου του «Ψηλονόμου»: Ένας ναός που ξεχωρίζει για τον πανέμορφο και περιποιημένο κήπο του, προσφέροντας έναν χώρο γαλήνης στους πιστούς.
Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου Άλσους: Τοποθετημένο στο ομώνυμο καταπράσινο Άλσος του Αγίου Γεωργίου στα περίχωρα της πόλης, αποτελεί αγαπημένο προορισμό για λατρευτικές συνάξεις μέσα στη φύση.

Ο Ιερός Ναός Προφήτου Ηλιού και Νεομαρτύρων, μαζί με τα παρεκκλήσιά του, συνεχίζει να πορεύεται στον χρόνο ως,συνδυάζοντας την ιστορική μνήμη με την ενεργό προσφορά και τη λατρευτική δόξα του Θεού. Ο Ιερός Ναός Προφήτου Ηλιού και Νεομαρτύρων συνεχίζει να πορεύεται στον χρόνο, θυμίζοντας σε κάθε επισκέπτη ότι η πίστη είναι η δύναμη που μεταμορφώνει τους τόπους και τις καρδιές των ανθρώπων. Σήμερα, ο ναός δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό μνημείο, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που διατηρεί τη μνήμη των Νεομαρτύρων και την ιστορική ταυτότητα της Τρίπολης. Από τους πρώτους Εφημερίους, μέχρι τους σύγχρονους Λειτουργούς, ο Προφήτης Ηλίας παραμένει το «εγκαλλώπισμα» της Πλατείας Άρεως και σημείο αναφοράς για κάθε Τριπολίτη.

Ιστότοπος Ι. Ναού: profitisiliastripolis.gr